Informacje ogólne
Fundusz Spójności, inaczej nazywany Funduszem Kohezji, wraz z funduszami strukturalnymi zaliczany jest do instrumentów polityki strukturalnej Unii Europejskiej. Został utworzony na mocy art. 161 Traktatu z Maastricht o utworzeniu Unii Europejskiej z 1991r., który wszedł w życie w 1993r. Jest on kontynuacją Funduszu ISPA, który był przeznaczony dla państw kandydujących.
Fundusz Spójności został powołany w celu zmniejszania różnic w poziomie gospodarczo-społecznym krajów i regionów Unii Europejskiej. Różnice w poziomie ekonomicznym pojawiły się wraz z przyjmowaniem do Unii kolejnych państw członkowskich, których wyniki gospodarcze odbiegały od państw najbardziej rozwiniętych. W dalszej perspektywie zapewnienie równowagi gospodarczej i społecznej krajów członkowskich wiązało się z planami wprowadzenia unii gospodarczo-walutowej. Fundusz Spójności miał dostarczyć wsparcia finansowego na realizację dużych inwestycji związanych z rozwojem lub modernizacją infrastruktury transportowej i ochrony środowiska.
Przed rozszerzeniem Unii Europejskiej w maju 2004 r. z pomocy w ramach Funduszu Spójności korzystały cztery kraje: Grecja, Hiszpania, Irlandia i Portugalia. Od 1 styczna 2004 r. do wsparcia z Funduszu Spójności przestała kwalifikować się Irlandia. Dzięki pomocy z Funduszu Spójności kraje te mogły osiągnąć kryteria konwergencji dla unii gospodarczej i walutowej, a także kontynuować inwestycje infrastrukturalne. Od dnia 1 maja 2004 r., oprócz wyżej wymienionych państw członkowskich, z pomocy Funduszu Spójności korzysta 10 nowych państw członkowskich, w tym Polska.
Projekty finansowane z Funduszu Spójności powinny być zgodne z postanowieniami traktatów, przyjętymi zgodnie z nimi instrumentami oraz politykami wspólnotowymi łącznie z polityką ochrony środowiska, transportową, w dziedzinie sieci transeuropejskich, polityką konkurencji oraz polityką zamówień publicznych.
Przy wyznaczaniu alokacji środków z Funduszu Spójności dla danego kraju brana jest pod uwagę liczba ludności, PNB na jednego mieszkańca, powierzchnia kraju oraz inne czynniki społeczno-ekonomiczne np. deficyt w obszarze infrastruktury transportowej w kraju odbiorcy wsparcia. Pomoc z Funduszu wraz z transferami z funduszy strukturalnych nie powinna przekroczyć 4% PKB kraju beneficjenta.
Głównym celem strategii środowiskowej Funduszu Spójności jest wsparcie realizacji zadań lub grupy zadań inwestycyjnych władz publicznych w zakresie ochrony środowiska i transportu wynikających z wdrażania prawa Unii Europejskiej.
Fundusz Spójności ma za zadanie zmniejszać różnicę w poziomie rozwoju infrastruktury pomiędzy poszczególnymi krajami unijnymi. Warunkiem objęcia danego kraju pomocą w ramach Funduszu Spójności jest odpowiedni poziom PKB (Produkt Krajowy Brutto). Jeżeli w przeliczeniu na mieszkańca PKB nie przewyższa 90% PKB średniej Unii Europejskiej, to dany kraj członkowski kwalifikuje się do wsparcia z Funduszu Spójności.
Priorytety, jakie będą realizowane przy wsparciu z Funduszu Spójności w ochronie środowiska:- poprawa jakości wód powierzchniowych,
- polepszenie jakości i dystrybucji wody przeznaczonej do spożycia,
- poprawa jakości powietrza,
- racjonalizacja gospodarki odpadami,
- ochrona powierzchni ziemi,
- zapewnienie bezpieczeństwa przeciwpowodziowego.
O wysokości dofinansowania każdej inwestycji decyduje ostatecznie Komisja Europejska na podstawie analiz finansowych i ekonomicznych. W ramach Funduszu Spójności o dofinansowanie, co do zasady, mogą się ubiegać projekty, których wartość przekracza 10 mln euro.
Zgodnie z obowiązującymi w zakresie polityki strukturalnej zasadami współfinansowania, pomoc z Funduszu Spójności na określony projekt będzie wynosić maksymalnie od 75% do 85 % kosztów kwalifikowanych.
Pozostałe co najmniej 25 % musi zostać zapewnione przez beneficjenta. Środki te mogą pochodzić np. z:- budżetu gminy;
- środków własnych przedsiębiorstw komunalnych;
- środków NFOŚIGW (dotacji, kredytów);
- budżetu państwa;
- innego niezależnego źródła (np. z Europejskiego Banku Inwestycyjnego, Europejskiego Banku Odbudowy i Rozwoju).
- Ministerstwo Rozwoju Regionalnego - instytucja zarządzająca, odpowiedzialna za ogólne zarządzanie i koordynację działań związanych z wykorzystaniem Funduszu Spójności;
- Ministerstwa Finansów - instytucja płatnicza;
- Ministerstwo Środowiska - sektorowa instytucja pośrednicząca w zarządzaniu I szczebla;
- Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej - instytucja pośrednicząca w zarządzaniu II szczebla;
- Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej - instytucja pośrednicząca w zarządzaniu III szczebla.
Głównym celem Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko (PO IiŚ) jest podniesienie atrakcyjności inwestycyjnej Polski i jej regionów poprzez rozwój infrastruktury technicznej przy równoczesnej ochronie i poprawie stanu środowiska, zdrowia społeczeństwa, zachowaniu tożsamości kulturowej i rozwijaniu spójności terytorialnej. Zgodnie z celem głównym programu wybór osi priorytetowych odpowiada obszarom, które mają podstawowe znaczenie dla wzrostu atrakcyjności Polski i jej regionów.
Wielkość środków wspólnotowych w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko w latach 2007–2013 wyniesie ok. 41,3% (27,9 mld euro) całości środków publicznych z 67,3 mld euro dostępnych do rozdysponowania w ramach NSRO.
Pożyteczne linki:
Ministerstwo Środowiska
http://www.mos.gov.pl/kategoria/70_infrastruktura_i_srodowisko
www.ekoportal.pl/jetspeed/portal/portal
Ministerstwo Rozwoju Regionalnego
www.funduszestrukturalne.gov.pl
http://www.pois.gov.pl/Strony/default.aspx
Komisja Europejska
http://ec.europa.eu/regional_policy/funds/procf/cf_en.htm
Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej
http://pois.nfosigw.gov.pl/